“Txikitatik idazten dut, ez diot inoiz idazteari utzi”

Zorrotzako auzokidea eta olerkaria dugu Mari Angeles. Irailean, bere bigarren liburua aurkeztu zuenAuzokan, “Imagina al alba”, bere sorterriari, familia zein lagunei eta bizitzako une gazi-gozoei buruzko bertso-bilduma. Bere jatorriaz, bizipenez eta idazlanez solasaldi interesgarria izan dugu.

TESTUA: IGOR GUTIÉRREZ | ARGAZKIAK: AITOR MARÍN

Noiztik idazten duzu?

Txikitatik. 11-12 urte nituen nire lehen olerkia idatzi nuenean, horrelaxe zioen:  “Yo me fui a bañar al río cuando el sol más calentaba, vinieron dos cazadores que a los pajarillos mataban y mi pobre corazón de sangre se derramaba”.Horrez gain, eskolako lagunenei karpetan poemak idazten nizkien eta, batzuetan, laguntza eskatzen zidaten beraien senideentzako bertsoren bat osatzeko, urtebetetzeetan-edo.

Nondik datorkizu idazteko zaletasun hori?

Gure amak, txikitatik, herri-erromantzeak errezitatzen zizkigun, buruz. Haren eraginez ziur aski, ondo errezitatzen nuen nik ere, eta oso memoria ona neukan neskato bat izateko. Baina nigan oso eragin handia izan zuen eskolan izandako irakasle batek: Rafaela Conde Alonso. Ez daukat ahazteko haren izena. Hark nire idazmahaiaren aldamenean Becquerren “Volverán las oscuras golondrinas” olerkiko poster bat itsasi zuen eta egunero-egunero irakurtzen nuen, ez ninduen nekatzen. Irakasle horrek irakurtzera eta idaztera bultzatzen ninduen etengabe eta horixe da egin dudana.

Nolakoa izan zen zure haurtzaroa?

Burgoseko herrixka batean jaio nintzen, Arauzo de Torren, Aranda de Duerotik gertu. Zazpi neba-arrebatatik erdikoa naiz ni, familian asko borrokatu behar izan dugu aurrera egiteko. Hala ere ,oso haurtzaro zoriontsua izan nuen herrian, naturaz inguratuta, lagun eta senideen artean. Txikitan, neskato xelebre samarra nintzen, gustuko nuen bakarrik paseatzea, ibai ertzera hurbiltzea nire pentsamenduetan galtzera, txorien kantua entzutera…

Noiz atera zinen herritik?

Eskola amaituta, hamabost urte nituela, etxe batean neskame sartu nintzen Madrilen, 1980an. Alde batetik, lan egiteko beharra nuen, etxeko ekonomiari laguntzeko; baina, bestetik, mundua ezagutzeko gosea ere banuen. Nire herria, Aranda eta Burgos, horiek baitziren ordura arte nire mugak.

“Inoiz ez dut nire lanak argitaratzeko asmorik izan, animatu ninduten”

Zer suposatu zuen Madril bezalako hiri batera mugitzeak?

Hasieran gogorra izan zen, asteazken arratsaldeetan baino ezin nintzen atera, eta gaueko hamarretarako bueltan egon behar nuen. Gerora, herriko lagun bat ere etxean lanera sartu zen eta, denborarekin, nagusien konfiantza geureganatu genuen. Igandeetan libratzea lortu genuen eta, geroago, larunbat arratsaldeetan ere bai. Diskoteka batean lagun batzuk egin genituen, gu baino nagusiagoak, eta kuadrillara batu ginen. Kotxea zeukatenez, asteburuetan hara-hona ibiltzen hasi ginen.

Madrilgo “mobida” bizi izan duzu?

Ez oso biziki baina ezagutu genuen, bai. San Isidroko festak izugarriak ziren. Kontzertu askotara joaten ginen; gogoan daukat La Polla Recordsen bat. Arguelleseko behealdeetara ere joaten ginen, garai hartan euskaldun andana ibiltzen ziren tabernetara. Horrez gain, museoak, antzerkia, zinema… Denetarik egiten genuen!

Nola bukatu zenuen Zorrotzan?

Nire senarra Zorrotzakoa da eta uda batean Arandan elkar ezagutu genuen, bere gurasoen herria niretik gertu dago-eta. Maitemindu ginen eta harekin Bilbora bizitzera etorri nintzen, Madrilen sei urte lanean eman ondoren. Jadanik batxilergoa ikasteko izena emanda neukan Madrilgo institutu batean! Hona 1986an heldu nintzen eta lanean hasi orduko Unamuno institutuan matrikulatu nintzen, gaueko batxilergoan. Geroago, helduentzako unibertsitateko sarbide proba egin eta gainditu nuen, Geografia eta Historia ikasteko asmoz; baina haurdun geratu nintzen eta, azkenean, ez nintzen matrikulatu.

“Idaztea terapia modukoa da niretzat”

Zenbat liburu argitaratu dituzu?

Orain arte bi poema-liburu argitaratu ditut: “Pasaderas” (2017) eta irailean aurkeztutako “Imagina al alba” (2025). Bertan, nire bizitzan zehar idatzi ditudan olerkiak biltzen ditut. Baina beste batzuen liburuetarako poema solteak ere idatzi izan ditut.

Zerk bultzatu zintuen zure olerkiak argitaratzera?

Inoiz ez dut nire lanak argitaratzeko asmorik izan, nire lagunentzat eta senideentzat idazten nuen. Baina lagunek eta irakasleek beti animatzen ninduten zerbait argitaratzera. Azkenean, institutuko lagun baten arrebaren bidez, argitaletxe batekin harremanetan jarri nintzen. Bera ere Zorrotzakoa zen eta liburu bat argitaratuta zeukan haiekin.

Errentagarria da norbere liburuak argitaratzea?

Liburua mugitzea lortzen baduzu, inbertitutakoa berreskuratzen da. Argitaletxeak salmenta prezio bat finkatzen du eta horren zati batekin geratzen da; gainerakoa egilearentzat da. Esaterako, nire azken liburuaren 200 ale inguru saldu ditut eta diru apur bat biltzea lortu dut, bidaiatxo bat egiteko-edo.

Idazten duzun ia dena poesia da, baina tarteka alegiak edo ipuinak ere topa daitezke zure liburuetan, zer dela eta?

Ipuin batzuk nire seme-alaben eskolan egindako tailerretarako sortu nituen. Txikitatik ikasgelan kontatzen zuten ama poeta zeukatela eta irakasleek askotan gonbidatu izan naute eskolara: umeei edo umeekin irakurtzeko,  haiekin batera olerkiak edo ipuinak sortzeko…

Jende aurrean aritzea gustuko duzu?

Bada zerbait bolondresa eta asko asetzen nauena. Nire amaren egoitzan errezitala eman dut, eta berriki Zorrotzakoan ere egon  naiz nagusiei errezitatzen. Horretaz aparte, Bizkaiko Elkarte Artistikoko tertulia poetikoetan ere parte hartu izan dut.

“Nire lehen eleberria idazten hasteko asmoa daukat”

Auzoko irakurketa-klubaren dinamizatzailea ere bazara, nola funtzionatzen duzue?

Hilabetero elkartzen gara Auzokan, azken asteartean. 10-11 lagun gara. Bakoitzak zer liburu irakurri nahiko lukeen proposatzen du eta, azkenean, bozkaz erabakitzen da denok batera irakurriko duguna. Hurrengo hilabetean, liburuari buruzko tertulia egiten dugu eta ondorengoa aukeratzen dugu.

Zer duzu buruan hurrengo urteetarako?

Olerkiak idazten jarraitzen dut eta nire lehen eleberria idazten hasteko asmoa daukat. Jadanik koadernoa erosia daukat, Lapices liburu-dendan!

LABURREAN

«Nire olerki triste askok amaiera itxaropentsua dute»

Zure poemetan zure herria, uda, natura… sarritan aipatzen dituzu.

Nire herria nire haurtzaroa da, zoriontasuna, askatasuna, natura, bakea… Udan, ahal dudan guztietan joaten naiz eta urte osorako pilak kargatzen ditut bertan.

Zure gurasoak ere maiz agertzen dira.

Aita eta ama paregabeak izan ditut, borrokalariak eta seme-alabez beti arduratuta. Amak, 92 urterekin, sekulako memoria du oraindik. Zoragarria da, zer esango dizut ba!

Istripu batean galdutako nebari bertso asko eskaintzen dizkiozu.

Nire nebarena orain dela 20 urte gertatu zen, oso kolpe latza. Urtero olerki bat idatzi izan dut bere omenez, idaztea terapia modukoa da niretzat.

Seme-alabak, lagunak… ere oso presente dituzu zure bertsoetan.

Maite ditudanentzat idazten dut, opari gisa. Nire alaba eta semearen urtebetetzeetarako olerki asko daude liburuotan.

Amodioa eta desamodioa jorratzen dituzu, bizitzaren momentu gozo eta gaziak…

Horrelakoa da bizitza, triste egoteko momentuak eta alai egotekoak, bietatik daude. Horregatik, nire olerki triste askok amaiera itxaropentsua dute.

Zorrotzari buruzko poema bat ere baduzu, “Me gusta mi barrio”.

Alde txarrak aipatzen ditut: FEVEko barrerak, kutsadura…; baina alde onak ere bai: parkea, auzoko bizitza…

Gizarte gaiak ere hizpide dituzu, hala nola pobrezia, gerrak, arrazakeria… 

Aitona karlista nuen eta gerraren ostean Francok bizkarra eman zien, aldizkari klandestino bat zeukaten… Etxean asko hitz egiten zen gai politiko zein sozialez. Uste dut horrek eragina izan zuela nigan.

«Egunero entrenatzen naiz ahalik eta urrutien iritsi nahiko nukeelako Jiu-jitsuan»

Judoan lau urte eskasekin hasi ondoren, Erikak kirol teknikoagoa, dinamikoagoa eta zorrotzagoa aurkitu zuen jiu-jitsuan, gaur egun bere egunerokoaren parte dena. 15 urte betetzear eta gazteen mailara pasatzear, astean 14 ordu inguru entrenatzen da, haur txikiei eskolak emateaz gain. SpainBJJ Tourrean lehiatzen da, domina-bilduma ederra lortu du eta egunen batean munduko txapelketa batera iristea du amets. Ahaleginaren, motibazioaren eta tatamiaren inguruan irudikatzen duen etorkizunari buruz hitz egin dugu berarekin.

TESTUA ETA ARGAZKIAK:AITOR MARÍN

Noiz hasi zinen jiu-jitsu praktikatzen eta zergatik jiu-jitsu eta ez beste kirol bat?

4 urterekin hasi nintzen judoan. 2023an, judoarekin apur bat nekatuta, jiu-jitsu probatzera joan nintzen aitak praktikatzen zuelako, eta askoz gehiago gustatu zitzaidan. Judoa errepikakorragoa egiten zitzaidan; jiu-jitsun teknika gehiago daude eta etengabe aurreratzen ari naizela sentitzen dut.

Zertan datza jiu-jitsua?

Lurrean egiten den borroka-kirola da, tatamian. Aurkaria botatzeko eta kontrol-posizioa hartzeko heltzeko teknikak erabiltzen dira, eta borroka amaitzen da aurkaria itotze edo lokadura artikularren bidez amore ematera behartuta, beti ere minik eragin gabe. Helburua da pertsona txikiago batek beste handiago bat irabazi ahal izatea, teknika erabiliz, indarraren gainetik.

Zer da zuretzat jiu-jitsua?

Ia bizi-filosofia bat. Errutina bihurtu da, egunero entrenatzen dudalako.

Zenbat ordu entrenatzen zara astean?

Bi lekutan entrenatzen naiz: astean hiru egunetan Sestaon, Basque gimnasioan, eta beste bi egunetan BodyFit gimnasioan, Zorrotzan. Sestaon, eskola hartzeaz gain, astean bi egunetan nire entrenatzaileari laguntzen diot haur txikiekin. Larunbatetan ere entrenatzen naiz… Guztira, 14 ordu astean.

Zein maila daude eta zein mailatan zaude zu?

Oraindik haur mailan nago. Abenduan 15 urte beteko ditut, eta urtarriletik aurrera gaztetan lehiatu ahal izango naiz, eta orduan giltza guztiak egin ahal izango ditut, oraingoz, batzuk ateratzen bazaizkit ere, ez baitaude baimenduta haur mailan. Kategoria bakoitzaren barruan, beste arte martzial batzuetan bezala, gerrikoaren koloreak  markatzen du maila.

“Jiu-jitsun teknika asko daude eta etengabe aurreratzen ari naizela sentitzen dut”

Baina, oker ez banago, dagoeneko lehiatu zara, eta oso emaitza onak lortu dituzu…

SpainBJJ Tourrean parte hartu dut, estatuko probintzia askotan antolatzen den txapelketa batean. Joan ahal izan garen guztietan lehiatu naiz eta irabazi egin dut. Liga moduko bat da: puntuak pilatzen dira irabazten den heinean. Valentzian, Ponferradan, Galizian, edota Bartzelonan izan naiz. Guztietara joaterik izan ez dudanez, KIDS (3–15 urte) mailako, Gi modalitatean, hirugarren geratu naiz. Lehen sailkatuak dirua jasotzen du; nik, hirugarren postuari esker, oraindik iritsi ez zaidan ziurtagiri bat lortu dut.
Parte hartu dudan azken txapelketa Valentziakoa izan zen. Bi modalitatetan parte hartzen dut tour honetan: Gi (kimonoarekin) eta Ez Gi. (kimonorik gabe)  Lehenengoan oso borroka ona egin nuen eta urrea irabazi nuen. Bestean, nire kategorian aurkaririk ez nuenez, gerriko maila gorago batera pasatu ninduten… eta horretan ere urrea eskuratu nuen.

Espero zenuen azken txapelketako emaitza ona?

Bai. Egunero entrenatzeak eragina du txapelketetan.

Liga horretan aritzeko federatuta egon behar da?

Jiu-jitsuan klub batean izena emanda dagoen edozein kirolarik parte har dezake. Tourreko asegurua eduki behar da, eta txapelketak estatuko toki ezberdinetan direnez, bidaiak ordaindu behar dira. Datorren urtean, gazte mailara pasatuko naiz, eta urtea baliatu nahi dut ondo entrenatzeko eta lehiaketa ospetsuagoak prestatzeko, etorkizunean nazioarteko txapelketa handiagoetan parte hartzeko

Nola finantzatzen dituzue bidaia horiek guztiak? Zuen poltsikotik? Zure kasuan, gurasoen patrikatik?

Bai. Babeslerik ez baduzu, guztia zure patrikatik atera behar da. Nire kasuan, gurasoek ordaintzen didate; asko laguntzen didate, baita ekonomikoki ere. Aitak taekwondoa egin du bizitza osoan eta amak karatea, eta horrek egiten dudana ulertzeko eragina duelakoan nago.
Babesle ekonomikoa duten beste kirolari batzuk ezagutu ditut, munduko txapelketetan izan direnak, Erroman edo Abu Dhabin adibidez. Hori lortu nahiko nuke nik ere, estatuko tourretan irabaztean etxera eramaten duzun gehiena domina baita.

Jende asko egongo zen ikusle… Horrek presioa sortu zizun?

Lehenengo txapelketetan bai. Guztia berria zen, ez nintzen inoiz lehiatu eta ez nekien oso ondo zer egin. Baina, denborarekin, hori kudeatzen ikasi dut.

Zer nahiago duzu: txapelketako tentsioa ala eguneroko entrenamenduaren lasaitasuna?

Argi daukat: lehiatzea. Bizi den giroa, ezagutzen dudan jendea, sortzen diren adiskidetasunak… Horiek guztiek oso berezia egiten dute lehiatzea.

Maila horri eustea gogorra izango da tarteka, ezta?

Batzuetan beste plan batzuei ezetz esan behar izaten diet entrenatu behar dudalako, baina uste dut sakrifizioak bere fruitua emango duela. Etorkizunean, munduko txapelketa batean irudikatzen dut neure burua, eta ez nuke aldatuko asteburuko planik onenarekin ere.

Jiu-jitsua ogibidea izan daiteke? Gustatuko litzaizuke profesional moduan aritzea?

Bai, posible da jiu-jitsutik bizitzea: ondo egiten baduzu, txapelketetara joaten bazara, babesleak lortzen badituzu, eta seminarioak ematen badituzu. Goraldi betean dagoen kirola da. Gustatuko litzaidake profesional izatea, baina oso zaila da.

“Munduko txapelketa batean irudikatzen dut neure burua, eta ez nuke aldatuko asteburuko planik onenagatik ere”

Oso gaztea zara; zein da zure etorkizuneko erronka? Ametsetan jarrita, nora heldu nahiko zenuke?

Ahalik eta urrunen. Ez dago amaierarik: jiu-jitsuan beti jarrai daiteke hobetzen.

Eta jiu-jitsua ez balitz, badakizu zertan aritu nahiko zenukeen etorkizunean?

Ez, oraindik ez. Batxilergoa hasiko dut eta gero gerokoak.

Zure ustez, zer balio irakasten ditu jiu-jitsuak?

Erantzukizuna. Ariketaren bat egiten ez baduzu edo entrenamendua serio hartzen ez baduzu, hori borrokan islatuko da eta ondoioak izango ditu.

LABURREAN

«Mike Tyson miresten dut»

Kirolari erreferente bat?

Jiu-jitsuarekin lotura handirik ez duen arren, Mike Tyson miresten dut.

Beste kirol gustuko bat?

Judoa.

Kiroletik kanpoko zaletasunik?

Gutxi… Lo egitea eta musika entzutea.

Kirol-poltsan beti daramazun zerbait, kirol arropez gain?

Entrenamendu osteko janaria eta logelan dudan eta lehiaketetara beti eramaten dudan kutun txiki bat.

«Hemen ezezaguna zenez, forró dantzatzen jarraitzeko klaseak antolatzen hasi nintzen»

Alemanian bizi zen bitartean, forró dantza eta musikarekin nahigabe maitemindu zen Marina saltsa klaseak hartu nahi zituenean. Bilbora itzultzean, hemen dantza hau inork ez zuela ezagutzen ikusi zuen, eta dantzatzen jarraitu nahi bazuen saioak berak antolatu beharko zituela konturatu zen. Esan eta egin: egun Forró Bilbaoko irakaslea izatea eta automobilgintzan programatzaile ogibidea bateratzen ditu. Forró munduan gehiago sakontzeko asmoz, eta jaietan egingo duen tailerra eta kontzertua aitzakiatzat hartuta, berarekin solasaldian egon gara.

TESTUA:AITOR MARÍN | ARGAZKIAK:  MARINA DE LA FUENTE

Lehenik eta behin, forró dantza zer den eta nondik datorren jakin nahiko nuke…

Forróa dantza bat baino gehiago da, Brasilgo ipar-ekialdeko musika tradizionala da. Musika horren inguruan hainbat festa antolatzen dira eskualde horietan eta bikoteka dantzatzen da.  50eko eta 60ko hamarkadetan forró-a Brasil osoan zabaldu zen Luiz Gonzaga eta beste musikari garrantzitsu batzuei esker eta hego-ekialdeko hiri handietan dantza gero eta sofistikazio gehiago hartu zuen beste bikote-dantzen eraginagatik. Azkenengo urteetan, atzerrian dauden brasildarrak forróa irakasten hasi dira beste herrialdet batzuetan.

Nola piztu zen zure interesa forró dantzarekiko?

Alemanian bizi izan naiz 2012tik 2022ra eta han ikusi nuen lehenengo aldiz. Brasiletik kanpoko lehenego forró eskoletako batzuk Alemanian sortu ziren eta, horregatik, han hemen baino askoz zabalduago dago gaur egun. 2017an saltsa klaseen bila nenbilen eta nahi gabe forró klase ireki batean agertu nintzen. Hasieran ez zitzaidan bereziki interesatu eta saltsa ikasteko planarekin jarraitu nuen. Urte erdi bat geroago, bikote-dantzan ezagutza gehiago nituela jada, berriz, forró festa batera joan nintzen eta forróarekin maitemindu nintzen.

Forró-klaseak emateaz gain, beste zerbaitetan aritzen zara, ezta?

Bai, forróa nire zaletasuna da, baina nik ingeniaria ikasi nuen eta programatzaile lanetan aritzen naiz auto industrian. Horretaz aparte psikologia gradua amaitzen ari naiz unibertsitate online batean. 

Zaletasun oso handia. Izan ere, Forró Bilbaoko irakaslea zara… Zergatik erabaki zenuen forró irakasle izatea?

Alemanian forróa astero dantzatzen nuen. Bilbora itzultzean konturatu nintzen hemen inork ez zuela dantza hau ezagutzen eta dantzatzen jarraitu nahi banuen nik klaseak antolatu beharko nituela. Eta horri ekin nion.

«Alemanian klaseak hartu ondoren,  oso gogotsu ibili naiz Europan antolatzen diren forró jaialdietan»

Nortzuk izan ziren zure maisu-maistrak?

Egia esan, hasieran ez nuen forró klase askorik jaso… Saltsa, bachata eta kizombako klaseetara joaten nintzen eta horrek bikote-dantzarekin konfiantza apur bat eman zidan. Orduan, forró festetara joaten hasi nintzen astean behin eta bertako jendearekin dantzatuz ikasi nuen.  Geroago, Bilbora bueltatu baino lehen, klaseak hartzea erabaki nuen, nire dantza hobetzeko asmoz, eta hiru hilabetez ikasten eman nituen Forró Haus dantza eskolan Stuttgarten. Horren ostean, oso gogotsu ibili naiz Europan antolatzen diren forró jaialdietan. Horrelakoetan, munduko irakaslerik ospetsuenak biltzen dituzte dantza tailerrak emateko eta haiekin klase partikularrak ere jaso izan ditut. Horien artean, nire gogokoenetarikoak Camila Alves eta Yse Góes izan dira.

Non ematen dituzu eskolak?

Orain arte Galeon pubean eman ditut klaseak, Mazarredo kalean, baina hurrengo ikasturterako lekua aldatuko dugu eta bi dantza eskolatan irakasten hasiko naiz: Ostiraletan La Tribu Dantza espazioan  (San Frantziskon) eta ostegunetan Inicia dantza eskolan (Indautxun).

Elkarrizketa honetarako dokumentazio lanetan ibili ondoren, badirudi forróa modan dagoen dantza bat dela eta gero eta jarraitzaile gehiago dituela. Hala dela uste duzu?

Duela 30 urte forróa Brasilen baino ez zen ezaguna. Gaur egun, pixkanaka, handik kanpo zabaltzen ari da. Gero eta jarraitzaile gehiago ditu, bai, baina leku gehienetan komunitate txikiak dira, gurean bezala.

Zenbat ikasle dituzu?

Egia esan, ikasle gutxi ditut oraindik… Pasa den ikasturtean 5 ikasle baino ez. Hala ere, forró komunitatea Bilbon 50 pertsona inguruk osatzen dugu. Batzuek ez dute denborarik klaseetara etortzeko eta bakarrik tailer bat  edo besten parte hartzen dute ahal dutenean. Beste batzuk bazekiten dantzatzen Bilbora etorri baino lehen, brasildarrak direlako edo beste hiri batean ikasi zutelako.  Eta hori ere bada eraikitzen ari garena, gure forró komunitatea. Klaseez aparte, dantza ekitaldiak antolatzen ditugu eta bertan elkartzen gara batera dantzatzeko.

Bateragarria da adin guztiekin? Ba al dago maila desberdinik?

Ikasle gutxi izateagatik, oraindik ez da maila desberdinik eskaintzen. Ikasle guztiak batera daude, baina oso ondo funtzionatzen ari da formatu hau. Eskarmentu handiagoa  dutenek ikasle berriei languntzen diete, eta horri esker, etorri berriak azkarrago integratzen dira. Oso adin desberdinetako pertsonak ikusten dira forró dantzatzen. 20 urtetik 70raino…

«Bilbon osatzen ari garen forró komunitatea 50 bat pertsonaz osatua da»

Beharrezkoa al da aurretik dantza egiten jakitea zure klasetara joatera animatzeko?

Ez da beharrezkoa dantzan esperientzia izatea nire klaseetara etortzeko, oso erraza delako hastea. Hori da alderdi interesgarrienetariko bat. Normalean, klase bakar batekin bada posible abesti osoak dantzatzen hastea.

Zure ustez, zer balio transmititzen ditu forróak?

Batez ere, errespetua sustatzen du. Alde batetik,  bikotekidearengandik oso gertu dantzatzen da;  eta, bestetik, bikote-dantzetan ohikoa den bezala, oso normala da forró festetan ezezagunak diren pertsonak aurkitzea eta dantzatzera gonbidatzea. Horregatik, oso garrantzitsua da parte hartzaileei arau batzuk jakinaraztea. Oso argi uzten da gure espazioetan ez dela onartzen edozein motatako diskriminaziorik edo erasorik. Gainera, an gero eta gehiago ikuspegi feminista eraikitzen ari da. Hasieran, oso positiboki harritu ninduen bi gizon elkarrekin dantzatzen ikusteak. Normalean, bikote dantzetan gizonak gidatzen du eta emakumeak jarraitu behar dio… Forróan, gaur egun, edonork gidatu edo jarraitu dezake eta emakumeek elkarrekin dantzatu dezakete.  

Aste Nagusian hainbat erakustaldi antolatu dituzue Forró Bilbaon… Nola joan dira?

Bai, txosnetan tailer bat egin genuen, eta horren ostean, ikasitakoa praktikan ipini genuen. Publiko gehienarentzat ezezaguna izan arren, partaide nahikotxo etorri ziren, eta inguruan zebilen jende asko hurbildu zen zertan ari ginen galdetzera. Beraz, oso positiboa izan da bertan parte hartzea.

Jaietako lehen igandean tailer bat egingo duzula jakin dugu. Horretaz gain, forró kontzertu bat ere egongo da. Zer ikusi ahal izango dugu? Aurreratuko diguzu zerbait?

Hasieran azaldu bezala, forróa dantza izateaz gain, musika eta festa ere bada, eta oso ohikoa da musika zuzenean izatea forró ekitaldietan. Klaseak ematen hasi nintzenean zorte handia izan nuen hemen, Euskal Herrian, forró jotzeko nahia zuten brasildar musikariak aurkitu bainituen. Iaz hainbat ekitaldi antolatu genituen batera eta Zorrotzako jaietan gauza bera egingo dugu: dantza tailer batekin hasiko gara, interes duen jende guztiak kontzertuan dantzatzeko prestatu ahal izateko. Tailerraren ostean, Forró Goxua taldeak bere musika joko du, beraz, giroa bermatuta izango dugu.

LABURREAN

«Bikote-dantzak gustatzen zaizkit, baina rocka edota flamenkoa ere maite ditut»

Forróaz gain, zer beste musika mota gozatzen duzu dantzatzeko?

Beste bikote-dantza batzuk gustatzen zaizkit. Adibidez saltsa, bachata, merengue…  Rock musika edota flamenkoa ere maite ditut. 

Aholkuren bat forroan hasi nahi duenarentzat?

Beldurrik ez izatea eta probatzera etortzea. Oso giro erosoa dugu eta ez da beharrezkoa bikote batekin etortzea ,ezta dantzatzen jakitea ere. Edonork ikasi dezake; pertsona batzuek beste batzuek baino denbora gehiago behar izango dute ikasteko, baina azkenean gogoa duenak ikasi ahal izango du.

Ba al dago dantza egin ahal izateak ilusio berezia egingo lizukeen eszenatokirik? Gure ekitaldien helburua gure artean dantzatzeko espazioa eskaintzea da. Ez gaude eszenatoki baten bila, ez dugulako emanaldirik ematen. Behar dugun bakarra espazio handia eta zoru leuna da.

“Saiatuko gara ahal dugun heinean gure bi atalak mantentzen: berriak eta DJa”

Azken urteotan auzoko saltsa guztietan bi gaztetxo dabiltza Zorrotzan gertatzen den oro argazki eta bideoen bidez kontatzen. Hori ez ezik, Aiert eta Eneko DJ lanetan hasi dira, adin guztietako auzotarrak dantzan jarriz beraien alaitasun kutsakorrarekin. Gaur Zorrotza Eguna da eta soinu ekipoaz arduratu ondoren Trapagara joango dira, auzotik kanpoko beren lehen emanaldia egitera. 

TESTUA: IGOR GUTIÉRREZ | ARGAZKIAK: AITOR MARÍN

Zenbat urte dituzue eta noiztik ezagutzen duzue elkar?

Aiert: Txikitatik ezagutzen dugu elkar, eskolako lagunak gara. Biak gara 2009koak.

Eneko: Ni denboraldi batez Deustuko ikastolan ikasi banuen ere, Zorrotzako Institutuan nabil orain. DBHko 4. mailan gaude, bukatzear.

Nondik dator Telezorroza sortzearen ideia?

Eneko: Nire familiaren herrian, Azagran (Nafarroan), bada tokiko komunikabide bat jaietan eta horrelakoetan bideoak egiten dituena, Internetera igotzeko. Orduan, pentsatu nuen ideia ona izan zitekeela Zorrotzan antzekoren bat egitea eta Aierti proposatu nion.

Aiert: Bere ideia orain dela asko kontatu zidan, artean Lehen Hezkuntzan geunden. Pixkanaka-pixkanaka ideiari forma ematen joan ginen eta, azkenean, 2021eko otsailaren 20an, Telezorroza profila sortu genuen sare sozialetan.

Nolakoak izan ziren hastapenak?

Aiert: Hasieran auzoko berriak ipintzen genituen baina bere herrian bezala egin nahi genuen, auzoko jaietan bideoak grabatu eta abar.

Eneko: 2021ean pandemia zegoenez, aukerak apurka-apurka iristen hasi ziren. Hala ere, txikitatik Gure Lurran ibili garenez, erraza izan dugu auzoan zer mugitzen den jakitea eta hortik hasi ginen, auzoko berriak gure sare sozialetan zabaltzen.

2023ko irailetik hona hamar DJ saio eman ditugu jada

Nola egiten duzue hori guztia?

Aiert:  Hainbat eragileren sareetan dauden berriak, deialdiak, irudiak, bideoak eta abar gure sareen bidez hedatzen ditugu. Bestalde, ekitaldietatik pasatzen gara irudi eta bideoak hartuta, gure argitalpen propioak eginez.

Eneko: Auzoko ekitaldietako argazki eta bideoak bildu eta sailkatzen ditugu argitaratzeko eta, batzuetan, bideomuntaiak ere egiten ditugu. Gainera, elkarrizketa batzuk grabatu ditugu, esaterako Zorrotzako Futbol Sala taldeari eta Zorrotza Futbol Taldeari.

Auzoko zenbait talderekin elkarlanean ere aritzen zarete …

Eneko: Zorrotzako Areto Futboleko argazkilari ofizialak gara eta 2023tik Zorrotzako Jaietako komunikabide ofiziala ere bagara.

Aiert: Gainera, Gure Lurrakoak izanda jarduerak antolatzen laguntzen diegu eta iaz Txinbotarrak konpartsan parte hartzen hasi ginen, txosna montatzen eta DJ kalejira egiten. Zorrotza Futbol Taldeari ere lagundu genion, Errege Kopa auzora ekarri zutenean. Jai Batzordean ere ahal dugun guztian laguntzen dugu, esaterako, gaur sonorizazioaz arduratu gara.

Nola sortu zenuten DJ atala?

Eneko: Nik musika oso gustokoa dut; eta Aiertek, berriz, soinu eta irudi kontrola. Jai Batzordeak 2023ko jaietarako DJ leihaketa bat antolatu zuen eta erabaki genuen izena ematea. Uste dut ni ondo moldatzen naizela jendea animatzen eta Aiert musika nahasten.

Aiert: Bideo bat grabatu behar zen leihaketarako eta irabazleen artean geratzeagatik jaietako lehenengo gauean jo genuen, kioskoan. Izugarria izan zen, gure estreinaldia eta kriston soinuarekin gainera!

Eta geroztik ez zarete gelditu…

Eneko: Ez, urte horretan bertan Gure Lurrak eta Jai Batzordeak Auzokan antolatutako Gau Beltzan ere DJ animazioa egin genuen. Eta 2024an ere saio eskerga izan dugu. Inauterietan jaitsiera ondoko jaia alaitu genuen. Zorrotza Egunean, berriz Gaztetxean jo genuen. Eta Aste Nagusian, gure lehen DJ kalejira egin genuen Areatzako kaitik, Marijaia, pregoilari eta txupinerarekin, Txinbotarrak konpartsaren egitarauaren barruan.

Aiert: Gero, Zorrotzako Jaietan berriro atera ginen kalejiran eta azaroan beste behin ere, Harrapari Taldearen 15. urteurrenerako. Aurten, otsailean, Telezorrozaren 4. urteurrena ospatzeko saio bat antolatu dugu Gaztetxean eta Txinboegunean auzotik atera gara kalejiran. Gaur arratsaldean Trapagara joango gara kalejira egitera, Lonjero Eguna dela eta; auzotik kanpoko gure lehen emanaldia, Aste Nagusikoa aparte utzita, noski.

Auzoko berriak gure sareen bidez hedatzen ditugu

Nola suertatu da Trapagakoa?

Eneko: Sare sozialen bidez aurkitu gaituzte, DJ kalejira baten bila zeuden.

Aiert:  Eta gu pozik!

Zuen lehen saiotik hona soinu, argi eta efektuetan hobetuz joan zarete, nola ikasi duzue?

Eneko: Hori Aiertek kontatuko dizu, ni ez naiz trebea gauza horietan, nirea animatzea da.

Aiert: Nire aldetik ikasten joan naiz, kuriositateagatik. Hala ere, otsaileko festaren ondoren, Iker Mentxakak – lagun batek – proposatu zidan Gaztetxeko teknikariekin elkartzea, eurengandik ikasteko eta jadanik hainbatetan egon gara beraiekin. Nik argiak ditut gustukoen; Ikerrek, berriz, soinua.

Gaur bozgorailu berriak estreinatzen ari zarete, nola lortu dituzue?

Aiert: Gaztetxeko teknikariek elektrotxaranga bat dute eta jada ez zituzten behar; gainera, lokalean ez zuten lekurik gordetzeko. Beraz, eman egin dizkigute, zaindu egingo ditugula jakinda.

Eneko: Atzo soinua probatzen ibili ginen eta ikusi genuen orgara lotuta montatzea posible genuela, beraz, gaur Trapagara eramango ditugu. Ea osorik bueltatzea lortzen dugun, maldan behera ibili beharko gara-eta!

DJ atala duzuenetik, kostatzen al zaizue berrien atala elikatzea?

Eneko: Bai, orain batez ere Instagrameko argitalpenak egiten ditugu. Gure jarraitzaile gehienak auzokoak dira eta elkarrekintza asko izaten ditugu.

Aiert: Lehen bideo asko egiten genituen Youtubera igotzeko, orain ia batere ez. Ez dugu apenas denborarik.

Martxa honetan jarraitzea zaila ikusten duzue?

Eneko: Saiatuko gara ahal dugun heinean gure bi atalak mantentzen: berriak eta DJa.

Aiert: Bi fitxaje berri egin ditugu, Oier Pando eta Begoñe Tolosa, institutuko lagunak. Nik Oierri DJ lanak irakatsiko dizkiot, eta Begoñe gure managerra izatea nahi dugu, argazkiak ateratzea eta abar.

Euskara zuen jardueran oso presente dago baina Telezorroza izena duzue, Telezorrotza barik. Zer dela eta?

Eneko: Euskara sustatzea gure helburuetako bat da, horregatik argitalpen guztiak elebitan daude eta DJ festetan jarritako kanta asko euskaraz dira.

Aiert: Ideia izan genuenean Telezorroza jarri genion eta horrela geratu da, beste barik.

Zeintzuk dira zuen hurrengo hitzorduak?

Eneko: Aste Nagusirako “Konkis” moduko leihaketa bat antolatu nahi dugu konpartsen artean, goizean egiteko. Konfirmazioaren zain gaude.

Aiert: Eta auzoko jaietan DJ saio bat ematea gustoko genuke, ahal bada.

“Gurasoek hasieratik babestu gaituzte proiektuarekin”

Nondik datorkizue musikarako zaletasun hori?

Gure aitak oso musika zaleak dira eta talde asko ezagutzen dituzte. Musika asko entzun dugu.

Musikaz aparte bestelako zaletasunik?

Aiert: Txirrindularitza, baina lehiatzeari utzi diot.

Eneko: Nik arraun egiten dut Deustun, ia egunero entrenatzen dut. Aurten Euskadiko txapeldun geratu gara eta Espainiako hirugarren.

Zer ikasiko duzue hurrengo urteetan?

Aiert: Mikroinformatikako erdi-mailako zikloa egingo dut, nire helburua ikus-entzunezkoen goi-mailako zikloa egitea da.

Eneko: Nik Gizarte Zientzietako Batxilergoa egingo dut, ziur aski enpresa ikasketak egiteko.

Nola ikusten dute zuen gurasoek Telezorroza proiektua?

Eneko: Gurasoek beti esaten digute lehentasuna ikasketak direla, baina hasieratik babestu egin gaituzte proiektu honetan.

Aiert: Gaur nire aitak eramango digu gurditxoa bere furgonetan, adibidez.

«Izena eman nuen mendiko lehen lasterketa 30 kmko Trail Kosta izan zen, eta irabazi egin nuen»

Montse Vázquez 30 urterekin hasi zen korrika egiten, lehen alaba izan ondoren, haurdunaldiaren ostean berriro ere sasoian ipintzeko. Hasieran korrika egitea oso gustuko ez zuela onartu arren, laskerketetan nahiko ondo lehiatzen zuela konturatu zen, hain ondo non bere lankideek animatuta parte hartu zuen lehen mendi lasterketa irabazi zuen. Une hartan kirol ibilbide bikaina hasi zuen. Tartean, beste hainbat kirol lorpenen artean, Euskadiko eta Espainiako kilometro bertikaleko txapelduna izan da birritan. Gaur, 53 urterekin, eta urtebetez lesionatuta egon ondoren, sentsazioen arabera entrenatzen da. Bere ibilbidea aztertuz, orain, lehiaketaz harago trailez gozatzen ikasi duela aitortu du.

TESTUA ETA ARGAZKIAK: AITOR MARÍN

Nola hasi zinen trail egiten?

Ni gimnasia irakaslea nintzen, eta nire lehen alabaren amatasun bajan, errekuperatzeko korrika egiten hasi nintzen. Lasterketa motzak egiten hasi nintzen, etxetik Kastrexanaraino eta buelta, adibidez. Hasieran ez zitzaidan gehiegi gustatzen, baina pixkanaka lasterketetan izena ematen hasi nintzen, asfaltoan… Eta lehen postuetan geratzen nintzen. Beraz, argi dago ez zitzaidala batere gaizki ematen. Nire lehen mendi-lasterketa, Forum Sportek antolatzen duen Kosta Trail bat izan zen. Nik bertan egiten dut lan, eta hiru lankidek animatu ninduten haiekin izena ematera, nahiz eta ordura arte nik ez nuen inoiz mendian korrika egin. Beraz, nire lehen mendi lasterketa, 30 km. asfaltoan korrika egiteko zapatilekin… eta hala ere, lasterketako txapelduna izan nintzen. Emaitza horren ostean, Sestao Alpino kluba nire bila etorri zen, eta klubean sartu eta probatzea proposatu zidaten. Hasiera batean ezetz esan arren, geroago hala egin nuen

Eta horrela hasi zen zure kirol-ibilbide arrakastatsua…

4 aldiz irabazi dut Kosta Traila; 2 aldiz izan naiz Euskadiko Trail txapelduna, bertikaletako markak hautsi ditut; 8 urtez Espainiako eta Euskadiko txapeldun izan naiz gara klubetako lehiaketan; … Oso harro nago lorpen hauetaz guztiez. Inoiz ez dut neure burua atleta handitzat hartu, baina beti gustatu izan zait onenekin lehiatzea. Hainbat urte lehiatzen ibili ondoren, berriz, orain gozatu nahi dut, eta pozik nago taldekide gazteei laguntzen eta gozarazten. Iaz geldirik egon nintzen lesioen erruz, eta horrek lagundu dit gozatzen ikasten,  eta konturatu naiz ederrena ez dela dortsala janztea eta lehiatzea.

​​Zer gertatu zitzaizun min hartzeko?

Duela bi urte ultra asko (60 km-tik gorako lasterketak) egin nituen eta mina izaten hasi nintzen… Pubalgia bat arrastaka eraman nuen bi urtez, baina ez nintzen gelditu aurreikusita nituen lasterketa haiek egin nahi nituelako… Baina gorputza jakintsua da, abisuak ematen ditu, eta ni jada ez naiz gaztea. Iaz pubalgia bat izan nuen, eta horrek behartu ninduen gelditzera, eta urte eta erdi eman dut dortsal bat jantzi gabe.

Joan den martxora arte…

Bai, dortsal bat jantzi nuen berriro Benidormeko Puig Campana kilometro bertikalean. Oso gustura aritu nintzen. Gailurrera iristea nuen helburu, lasterketa amaitzea alegia. Lortu nuen, eta, gainera, maila handiko lehiaketa batean hamargarren geratu nintzen sailkapen nagusian eta hirugarren nire kategorian.

Zein da zure kirol lorpenik garrantzitsuena?

Castelloneko Marató Dels Dements maratoia aipatuko nuke. Inoiz egin dudan lasterketarik gogorrena da. Gonbidatu ninduten, eta parte hartu nuen lehenengo urtean ez nekien zer aurkituko nuen. Hasi aurretik, beste korrikalari batzuk harrituta geratu ziren ni mendiko makilarik gabe ikusi nindutenean: “zu horrela ez zara helmugara iritsiko…” Ba lehena iritsi nintzen eta txapelketa irabazi nuen. Oso lasterketa teknikoa zen, gainera. Ez zegoen ezer berderik, ezta lokatzik ere, eta niri izugarri gustatzen zait korrika egitea lokatza badago.

Urtebete lesionatuta egon ondoren, gozatzen ikasi dut eta konturatu naiz politena ez dela dortsala jantzita lehiatzea

Zer lasterketa mota duzu gustukoen?

Lasterketa gogorrak eta desnibelik handiena dutenak. Zenbat eta desnibel handiagoa, orduan eta gusturago ibiltzen naiz  eta abantaila handiagoa dut. Ikaragarri gustatzen zaizkit bertikalak. Nire lehen lasterketa bertikala Anboton izan zen. Marka hautsi nahian zebilen Ana Conde eta Oihana Kortazarrekin batera iritsi nintzen. Horrelako lehiaketetan, kirolari onenak azkenak ateratzen dira. Ni haiek baino minutu gutxi batzuk lehenago atera nintzen, baina  hala ere, onenekin batera heldu nintzen gora, eta niretzat hori zoragarria izan zen. Jende pila bat zegoen igoeran animatzen… Izugarri gustatu zitzaidan.

Nire indargunea horrelako igoera-mota da. Logikoena da mendiko lasterketak jaitsieretan irabaztea, baina ni ez naiz batere teknikoa. Beraz, badakit irabazi nahi badut, minutu askoko aldearekin iritsi behar dudala gora. Jaitsieretan, batzuetan batez ere, beherantz begira noa, beldur pixka batekin… Izan ere, mendiari  errespetu apur bat ere badiot.

Zenbat denbora ematen duzu eta ematen zenuen lehen entrenatzen?

Lehen denbora asko ematen nuen. Entrenatzaile pertsonalak nituen, eta haiek ezarritako planetara egokitu beharra dago: indarra, serieak edo dena delakoa… Iraupen-lasterketa tokatzen bazen, goizaldeko 4etan jaikitzeko beharra zegoen, eta frontalarekin mendira arratsaldeko 14ak arte… Lasterketa mota bakoitzak denbora eta entrenamendu mota desberdinak eskatzen ditu. Orain, berriz, sentsazioen arabera entrenatzen naiz: gorputzak eskatzen didanaren arabera.

Domina eta kirol lorpen guztiez gain, zer gehiago eman dizu trailak?

Jende zoragarria ezagutu izana. Honen guztiaren onena aurkitu dudan jendea da.

Suposatzen dut atleta gutxi bizi daitezkeela honetatik. Babeslerik edo laguntza ekonomikorik izan duzu?

Ez, ez dudalako inoiz hala nahi izan. Zerbait eskaini izan didate, baina beti  egin diot uko. Nire familia eta lana lehenetsi ditut beste aukera batzuen aurrean… Dirua irabazi dut, bai, baina honek ez du bizitzeko behar beste ematen. Adibidez, Bilboko bigarren gaueko maratoian 1.600 euro irabaztea lortu nuen. Ez zegoen letra txikirik eta sariak pilatzeko modukoak ziren: bigarren geratu nintzen sailkapen nagusian eta hemengo korrikalarien artean lehena. Bi sariak batuta, maratoia irabazi zuen atleta etiopiarrak baino diru gehiago irabazi nuen. Baina lehen esan bezala, oso jende gutxi bizi daiteke kirol honi esker, nahiz eta oso kirol zorrotza izan, eta uste dut traileko kirolariok ez dugula merezi dugun errekonozimendua.

Familia, lana… Nola ateratzen duzu denbora entrenatzeko eta lehiatzeko?

Ahalegin handiekin eta buruhauste handiekin, ez pentsa, igande goizetan adibidez familiarekin gosaldu ahal izateko. Egia da kirolari denbora asko eskaini eta eskaintzen diodala, bai, asko gustatzen zaidalako. Baina beti izan dut oso argi, lehenengo gauza nire familia zela; bigarrena lana, eta ondoren kirola.

Lasterketa gogorrak eta desnibel handikoak gustatzen zaizkit. Igoerak dira nire indargune handiena

LABURREAN

“Esan dezaket kirol honetan ez dudala bete gabeko helbururik”

Kirolari erreferenteren bat?

Asko, baina bat aukeratu behar badut, Maite Maiora nabarmenduko nuke.

Ba al da igo gabeko eta gogoko zenukeen gailurra ala lehiaketaren bat?

Camille Xtream edo Zegama Aizkorri berriz egitea gustatuko litzaidake. Martxoan lehiatu nuen Puig Campana buruan sartuta neukan, bere garaian, lehiatu behar nuenean, bertan behera gelditu zelako.

Trailen bete gabeko ametsik geratzen al zaizu?

Ez. Esan dezaket ez dudala arantzarik sartuta. Mendiaz, jendeaz eta kirol honetan egin ditudan lagunez gozatzea lortu dut. Ezin dut gehiagorik eskatu.

Gure inguruak aproposak dira menditik korrika egiteko. Zein da gure inguruko zure lekurik kuttunena?

Zorionez, egia da hemen eremu asko daudela entrenatzeko eta gozatzeko. Bat aukeratu behar badut, Ganekogorta, Fuente del Espinoko igoeratik esango nuke. Dena den, jende askorik ez dagoen edozein leku. Orain, batez ere igandeetan, jende asko egoten baita mendian.