Bilboko Udalak Bilbobusen zerbitzua berrantolatzeko proposamen bat aurkeztu die alderdi politikoei eta auzo-elkarteei, aldaketak ezarri aurretik hilabeteko epean alegazioak aurkezteko aukera izan dezaten.

Auzo Elkarteak urteko batzar orokorra baliatu du proposamen horiek aurkeztu eta ekarpenak jasotzeko.

AITOR MARÍN

Bilboko Udalak, Mugikortasun eta Jasangarritasun Sailaren bidez, Bilbobusen zerbitzua berrantolatzeko proposamena aurkeztu du zerbitzua indartzeko asmoz. Proposamen hori “azterlan sakon batean oinarritu da”, eta hainbat herritar-elkartek, ordezkari politikok, teknikarik, zerbitzuko operadorek eta erabiltzailek parte hartu dute prozesuan. Eragile hauek guztiek hilabeteko epea dute proiektua berriro aztertzeko eta  proposamen edo hobekuntzak aurkezteko.

Proposamen berriak aldaketak eragingo lituzke Zorrotzatik pasatzen diren 3 lineetan. 18 eta 88 lineen maiztasuna bere horretan geratuko da, baina ibilbidean aldaketak izango dira. 85 linea, berriz, indartu egingo da:  zerbitzuaren maiztasuna 15 minutukoa izango da eta ibilbidea Mirafloreseraino luzatuko da.

85. lerroa indartuko da

85a maiztasuna handituko duen zazpi lerroetako bat da. Gaur egun, autobusak hogei minutuan behin ateratzen dira Zazpi Landatik; aldaketak indarrean sartzen direnean, hamabost minutuan behin aterako dira. Gainera, ibilbidea Atxurin amaitu beharrean, Mirafloreseraino helduko da.

Aldaketak 18 eta 88ko ibilbidean

18ak eta 88ak hogei minutuko eta ordubeteko maiztasunari eutsiko diote, hurrenez hurren, baina proposamenak aldaketa garrantzitsuak ekarriko ditu ibilbidean. 18a Autonomia kaletik igaro beharrean, Basurtuko ospitaletik igaro ondoren, Gurtubay kaletik abiatuko da Intermodalerantz. Jesusen Bihotza eta Kale Nagusitik igarota, Moyua plaza inguruan, Elkano kaleko egungo ibilbidea berreskuratuko luke, aldaketak indarrean sartzen badira. Itzulerako ibilbideak ere antzeko aldaketak jasango lituzke: Moyua plazatik igarota, Jesusen Bihotzeraino iritsiko litzateke Kale Nagusitik, eta, ondoren, Sabino Arana etorbidetik jarraituko luke, aurrerago, Montebideo etorbideko egungo ibilbidearekin bat egin arte.

Antzeko zerbait gertatuko litzateke 88 linearekin. Gaur egun, Gurtubay kaletik egiten duen ibilbidetik desbideratuko litzateke Egia Jeneralaren kaletik. Sabino Arana kaletik jarraitu ondoren, Indautxu plazaraino iritsiko litzateke Simon Bolivar kaletik. Itzulerako ibilbidea Urkixo Zumarkaletik egingo luke, eta San Mamesetik oso gertu, Basurtuko ospitalearen ondotik, Gurtubay kaletik, egungo ibilbidearekin bat egingo luke Montebideo etorbidean.

Indarrean sartzeko eperik gabe

Udaleko arduradunek ez dute adierazi nahi izan aldaketa horiek egiteko eperik. Izan ere, “aldaketa horiek geltoki berriak, markesinak eta abar dakartzate,  eta horrek guztiak hiria prestatzea eskatzen du.”

Auzo Elkarteak azaroaren 19ko bere urteko batzar orokorra baliatu zuen proposamen hau bizilagunei aurkezteko eta haien iritziak biltzeko, Udalak ekarpen berriak jasotzeko emandako hilabeteko epearen barruan herritarren kezkak eta iritziak aurkeztu ahal izateko.

Balizko aldaketa honen ondorioz, linea kopurua 37tik 39ra gehituko litzateke eta geltokiak 527tik 541era areagotuko lirateke. Zerbitzuak inoiz aldaketa puntualen bat jasan badu ere, 1988an Bilbobusen zerbitzua sortu zenetik izan den berrantolaketarik asmo handiena da hau.

Babestu beharko gintuzketenengandik “defraudatuta, abandonatuta eta traizionatuta” sentitzen dira kaltetutako bizilagunak. Mobilizazioak hasi zirenean, Saderrek urtean 86.000 tona hondakin arriskutsu tratatzen zituen; orain, Eusko Jaurlaritzaren baimen berrien ondorioz, 118.000 tona baino gehiago tratatuko ditu

AITOR MARÍN

Azaroaren 14an, Sader eta Profersaren lekualdaketa eskatzeko eta Udalari zein Jaurlaritzari, enpresei baimen berriak eman beharrean, lekualdaketa hori ahalbidetzeko benetako inplikazioa eskatzeko manifestazioak 1.200 lagun inguru bildu zituen. Sader Profersa Kanpora! plataformak antolatutako mobilizazioa Bilboko Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzatik atera eta Zorrotzaurren, Sader eta Profersaren aurrean, bukatu zen.

Plataformaren bozeramaileek adierazi zuten “defraudatuta, abandonatuta eta traizionatuta” sentitzen direla, “babestu beharko gintuzketenen aldetik”. Gogorarazi zuten bi istripu kimiko gertatu  eta hainbat mobilizazio egin arren, “ez dela ikusten erakundeen borondaterik egoera konpontzeko”. Izan ere, plataformak mobilizazioak hasi zituenean, Saderrek 86.000 tona hondakin arriskutsu tratatzen zituen urtean; baina, baimen berriari esker, orain 118.000 tona baino gehiago izango dira. “Hondakin gehiago, arrisku gehiago”, ohartarazi zuten bozeramaileek.

Mugimenduak haserrea azaldu zuen Bilboko erdigunean dauden instalazioetan industria-hondakinen tratamendua %38 handitzeko Eusko Jaurlaritzak Saderri “isilean” eman dion baimenagatik. 2024ko urrian hedabideen bidez handitze horren berri izan zutenean, uste zuten etorkizunean herriguneetatik urrun egingo zen planta berri baterako izango zela. Baina martxoan, Zorrotzan dagoen egungo lantegirako sinatu zen baimena, “bide azkarretik eta isilean”, funtsezkoa ez den aldaketa gisa aurkeztuta. Horri esker, ez zen aldizkari ofizialetan argitaratu, eta “ez dute jendaurrean azalpenik eman behar izan”.

Inolako bermerik gabe

Era berean, Sader Profersa kanpora! plataformak salatu du hau guztia kutsaduraren hedapenari buruz inolako ikerketarik egin gabe egin dela. “Orain arte Osasun Sailak ez du txosten bat bera ere argitaratu ziurtatzeko lantegi hauek ez diotela kalterik eragiten Bilboko biztanleon osasunari”

Aurten 20 urte bete dituen Txinbotarrak konpartsak izango du jaiei hasiera emango dion txupinazoa botatzeko ardura. Guztira bederatzi egun izango dira, auzokide guztiek, gazteenetatik zaharrenetaraino,  gozatzeko jarduerez beteta. 

AITOR MARÍN

Irailaren 26tik aurrera jaietan murgilduko gara berriro zorrotzarrok. Musikaz, antzerkiaz, kirolaz, eta ondo pasatzeko aukera ugariz betetako bederatzi gau eta eguneko programaz disfrutatzeko aukera izango dugu aurten ere: txosnak, kontzertuak, lehiaketa gastronomikoak, tailerrak, etab. ez dira faltako Azoka parkeko esparruaren barruan zein kanpoan.

Adin guztientzako jarduerak prestatzen ahalegindu da berriro Jai Batzordea. Gazteentzako eta umeentzako eskaintza zabala osatu dute (kuadrillen lehiaketa barne), baita nagusientzat ere, 60 urtetik gorakoei espresuki zuzendutako ekintzak izango baitira laugarren urtez.  Guztion parte hartzea eskatzeaz gain, jaiak posible egiten dituzten pertsona guztiei eskerrak eman nahi dizkie Jai Batzordeak. “Boluntarioen ahalegin nekaezinari esker itzuliko dira jaiak: Aste Nagusiko sukaldean lan egiten dutenei esker zein jaietatik haratago auzoari bizia ematen dioten taberna eta saltokiei esker”.

Musikari dagokionez, Kresala (ostiralean) eta Versus (larunbatean) taldeek berriro errepikatuko dute Azoka parkeko eszenatokian lehenengo asteburuan. Bigarren asteburuan berriz, Trikizio erromeria eta XSakara eta Bad Sound taldeak arituko dira eszenatokian.

Euskara bultzatzeko ekintzak

Aurten  jada urteroko hitzordu handia bihurtu den jaietako lehenengo igandeko bertso saio handia babestuko du Zorrotzako Euskal Txokoak. Irailaren 29an eguerdiko 12etan, Amets Arzallus, Jone Uria, Saioa Alkaiza eta Jon Maia bertsolari handiak taularatuko dira Azoka plazako kioskora. Horretaz gain, Askabide Kultur elkarteak babestuta, urriaren 3an Tor Magoarekin poteoa antolatuta dago 19:30etik aurrera. Bukatzeko, txikienek dantzatzeko eta abesteko aukera izango dute Euskal Txokoak babesten duen Gora bihotzaken “Azken taupadak!” ikuskizun musikalean, urriaren 4an larunbatean, eguerdiko 12:30ean Azoka plazan.

ZORROTZ MORROTZ

Pasa den uztailaren 10ean, Zorrotzako Muturrean, Artsenalbidean, Renfe Aldiriko trenbidea eta itsasadarraren artean definitutako espazioan dagoen “Landa” parke berria inauguratu zuen Juan Mari Aburto Bilboko alkateak, korporazioko beste kide batzuekin batera. Guztira 11.022 metro koadro dauzka parkeak, eta berdeguneak, egoteko guneak, jolaserako guneak eta kirol-guneak ditu. Udalak 2 milioi eta seiehun mila euro baino gehiago inbertitu ditu hamar hilabete gutxi gorabehera luzatu diren lanetan.

Nautikan girotutako jolasgune bi jarri dira haurrentzat, parkea itsasadarretik eta kaitik gertu dagoela kontuan hartuta. Lehenengoa, hiru urte arteko haurrentzat; bigarrena, hiru eta hamabi urte bitartekoentzat. Eremu biek jolas inklusiboak, irisgarriak eta egokituak dauzkate. Halaber, kirol-eremu bi sortu dira: parkour motako kirol-eremua, hainbat formatako blokeekin, ad hoc diseinatutako zirkuitua sortuz; eta kalistenia-eremua, hainbat barra-multzorekin.

Parke berriak, gainera, 2.800 metro koadro belardi eta zuhaixka-eremu dauzka. Bertan 64 zuhaitz berri landatuko dira (lizarrak, haltzak, urkiak eta altzifreak). Proiektatutako horietatik 46 landatu dira, eta udazkenean landatuko dira gainerakoak.

Halaber, aurreko fasean egindako bidegorriari jarraipena eman zaio, lehenik trenbideen ondoan, eta kaian zehar  ondoren. Horretaz gain, inguruan ibilgailuak aparkatzeko bi gune sortu dira, 63 plazarekin. Hasierako proiektuan, Sader enpresako kamioiak aparkatzeko lekua aurreikusten bazen ere, azkenean, eremu hori erabilera publikorako bideratu da.

Hasieratik kritikak eragin dituen proiektua

Landa parkearen proiektuak auzokideen kritikak eragin zituen obren lizitazioa onartu zenetik. Auzo Elkartea oso kritiko agertu zen proiektuarekin, ekarpenik jasotzeko aukerarik ez zelako egon. Gainera, aparkalekurik eza auzokiden arteko kexa nagusienetakoa izanda, Jabonerako orube zeneko aparkaleku guztiak kendu ziren.

Auzokide batzuk kexu agertu dira, landatutako zuhaitzak oso txikiak direlako eta egun eguzkitsuetan ez dagoelako itzal-eremurik. Baina batez ere, bizilagunen artean ezinegon handiena sortzen duena da ekipamendu publiko berri hori Sader eta Profersa lantegien ondoan dagoela; horren ondorioz,  egun askotan ezinezkoa baita instalazioez gozatzea, enpresa horiek sortzen dituzten isurketek eragindako usain txarrengatik. Hainbat herritarrek parkea inauguratzera etorri zen alkatearen bisita baliatu zuten banderolekin eta kartelekin bi enpresa kutsatzaile horien lekualdaketa berriro eskatzeko, bitan banatu behar izan zuten kontzentrazio batean. Izan ere, Ertzaintzak isunak jartzeko mehatxua egin zuen, elkarretaratze hura jakinarazita ez zegoelako eta baimenik gabe kontzentratu daitekeen pertsonen kopurua gainditu zutelako.

Aire garbia arnastu eta etxeko leihoak beldurrik gabe ireki nahi dituztela aldarrikatu zuten hainbat herritarrek Bilboko udaletxean, Sader Profersa kanpora plataformak deituta. Bildutakoek Bilboko Udalari gogorarazi zioten hamar urte bete direla Sader enpresarekin hitzarmena sinatu zuenetik Zorrotzan bere jarduera eten zezan.

TESTUA ETA ARGAZKIA: AITOR MARÍN

Sader Profersaren jarduera hirigunetik ateratzeko behin betiko amaiera-data argia eskatu zioten hainbat auzotarrek Bilboko Udalari ekainaren 12an udaletxeko eskaileretan egindako beste elkarretaratze batean.

Egoera larria eta premiazkoa den honetan, instituzioek ezer ez egiteari eustea ez dela ulergarria uste dute Sader Profersa kanpora! plataformako kideek. “Ez da onargarria hondakin arriskutsuen industria hau hirigunean mantentzea”. Arazoak urte osoan eragiten badu ere, udan tenperatura handiagoak direnean, zailagoa da jasatea, bizilagunek ezin baitituzte leihoak lasaitasunez ireki: “Arrain ustela, zaborra, amoniakoa, sufre dioxidoa… askotarikoak dira kiratsak. Haizearen norabidearen arabera, jasanezina da leihoak irekitzea.”

Protestaren antolatzaileek gogora ekarri zuten hau guztia azken urteotan ikus-entzunezko lan askoren agertoki bihurtu den Bilbon gertatzen ari dela. Baina udalerrian bertan ere, duela hamarkada bat baino gehiago hasi zen eta inork ikusi nahi ez duen telesail bat badagoela salatu zuten: Zorrotza eta inguruko auzoetako bizilagunek “osasun-larrialdi jasanezin” bateko egiazko telesailean murgilduta jarraitzen dutela salatu zuten.

Fikziozkoa izatea nahiago balute ere, Sader eta Profersa enpresek sortzen duten kiratsa eta kutsadura “ez da industria abandonatu baten paisaia, ezta zinema dekoratua ere, benetako jarduera bat baizik, arrisku handikoa eta biztanleriarentzat ondorio larriak dakartzana”. Eta telefilmen eta zinemaren metaforari eutsita, utzikeria instituzionala eta herritarren nekea azalarazten dituen “istorio amaigabe” honen kronologia egin zuten Sader Profersa kanpora! plataformako kideek elkarretaratzea bukatu baino lehen irakurritako komunikatuan.

Hala, plataformako kideek berriro gogorarazi zuten 2012an instituzio publikoak, enpresak eta Auzo Elkarteak biltzen zituen “Usainen Mahaiak” azken bilera egin zuela, “elkarrizketa-gune egonkorrik sortu gabe eta eskatutako osasun-asterketa epediomologikoak baztertuta”. Handik hiru urtera, 2015ean, Bilboko Udalak gaur egun bete ez den hitzarmen bat sinatu zuen Saderrekin, bere jarduera Zorrotzan amaitzeko  prozesua bizkortzeko.

Ordutik, usain jasanezinengatik eta arnasa hartzeko aire egokirik ezagatik 112ra egindako deiak zenbatezinak izan dira; 2022an eta 2023an Saderrek baimendutako hondakin arriskutsuen kopurua gainditu zuen; 2024an bi istripu gertatu ziren eta behin-behinean ongarri-planta itxiarazi zuen horrek; eta azken ikuskapenek adierazi dute airearen, uraren eta lurzoruaren babes-neurriak ez direla betetzen. Aurrekari  hauek guztiak gorabehera, eta nahiz eta enpresen jarduera auzotik lekualdatzeko herri-mobilizazioak ugariak izan diren, herritarrek ez dute erantzun argirik jaso.

Institutuko airea ez da osasungarria

Era berean, Sader Profersa kanpora! plataformak jakinarazi zuen soilik egun batzuk lehenago Zorrotzako institutuko ikasleek AmiAire airearen kalitatea monitorizatzeko zientzia herrikoiaren proiektuan parte hartu zutela. Ikasleek egindako lanak frogatu zuen beren geletako airea ez dela osasungarria, eta halaber, lantegitik gertuen zegoen neurgailuak datu okerrenak jaso zituela, partikula kopuru gehien antzemanda.